Symbolea — Medytacja z Mantrą

Depresja dotyka dziś coraz młodszych ludzi, a klasyczne formy pomocy nie nadążają za skalą zjawiska. To badanie pilotażowe sprawdza, czy prosta, kilkuminutowa medytacja z oddechem i mantrą — możliwa do przeprowadzenia w szkolnej ławce — potrafi realnie odmienić samopoczucie młodzieży i studentów.

Dlaczego akurat teraz i akurat młodzi

Według danych WHO na depresję cierpi na świecie około 280 mln osób, w tym blisko 4 mln w Polsce. Autorzy zwracają uwagę, że choroba coraz częściej dotyka ludzi młodych. Badanie prof. Ewy Mojs z 2015 roku, prowadzone polską wersją Skróconej Skali Depresji Kutchera, wskazywało ryzyko depresji w środowisku studenckim na poziomie 20–30 procent. Późniejsze prace A. Lubikowskiej-Kałek z lat 2020–2021 pokazały dwukrotny wzrost tego wskaźnika — do około 50 procent.

Za tłem tej zmiany stoją konkretne wydarzenia: izolacja w czasie pandemii COVID-19 oraz agresja Rosji w Ukrainie, których psychologicznych skutków — jak podkreślają badacze — nie da się pominąć także w krajach sąsiednich, w tym w Polsce. Do tego dochodzi świat VUCA (zmienny, niepewny, złożony, niejednoznaczny) i tak zwany cyfrowy stres. Farooqui i Raquib opisują pokolenie żyjące pod presją, „zawsze aktywne", przeciążone informacjami i rozproszone. W tej sytuacji rośnie potrzeba prostych, tanich i możliwych do zastosowania na masową skalę narzędzi profilaktycznych.

Medytacja jako bufor i rezyliencja jako umiejętność

Autorzy przypominają, że w wielu badaniach medytacja uważności okazuje się bezpiecznym, łatwym do nauczenia sposobem na obniżenie stresu — Creswell opisuje ją wręcz jako „bufor stresu", swoistą tarczę. Kluczowym pojęciem jest tu rezyliencja, czyli sprężystość psychiczna. Powołując się na Emmie Werner, która spopularyzowała ten termin, obserwując dzieci na Hawajach, oraz na prace A. Boruckiej i W. Matras-Mastalerz, badacze pokazują rezyliencję nie tylko jako trwałą cechę, ale też jako kompetencję, którą można ćwiczyć.

Ciekawym elementem pracy jest zestawienie pięciu kroków metody Self-Reg Stuarta Shankera z mechanizmami medytacji uważności: od zauważania sygnałów stresu (uważność wspiera odczytywanie sygnałów z ciała, czyli interocepcję), przez identyfikację stresorów i rozwijanie samoświadomości, aż po redukcję napięcia i regenerację.

Jak wyglądało badanie

W badaniu wzięło udział 380 uczniów i studentów z Warszawy, Mińska Mazowieckiego i Żyrardowa, a grupa kontrolna liczyła 90 osób. Do pomiaru wykorzystano polską adaptację testu PANAS — kwestionariusz SUPIN w opracowaniu Piotra Brzozowskiego, mierzący nasilenie uczuć pozytywnych i negatywnych. Dodatkowo pytano o samopoczucie psychofizyczne w skali od 1 do 10.

Przebieg był celowo prosty: uczestnicy wypełniali test przed interwencją, następnie odsłuchiwali krótkie, prowadzone nagranie medytacji z oddechem i mantrą, po czym ponownie wypełniali kwestionariusz. Grupa kontrolna wykonywała jedynie sam pomiar.

Co pokazały wyniki

Mimo trudnych warunków — dużych grup, przestrzeni szkolnej, jednorazowego charakteru — efekt był wyraźny. Poziom uczuć pozytywnych wzrósł u 43,68 procent badanych, a poziom uczuć negatywnych istotnie obniżył się aż u 93,29 procent uczestników. Potwierdziło to dwie pierwsze hipotezy badania (wzrost uczuć pozytywnych i spadek negatywnych). Trzecia hipoteza, dotycząca samopoczucia psychofizycznego, pozostała materiałem do dalszej pracy.

Autorzy uczciwie analizują też odstępstwa: u części uczniów uczucia pozytywne spadły, co mogło wynikać z niesprzyjających warunków lub myśli pojawiających się podczas praktyki. Zauważono również, że początkowa postawa dziewcząt była bardziej negatywna niż nastoletnich chłopców. Stąd rekomendacja, by w kolejnych odsłonach dodać element edukacyjny (jak w terapii MBCT) i pracować w mniejszych grupach.

Najważniejsze wnioski

• Nawet jednorazowa, krótka medytacja z oddechem i mantrą, przeprowadzona w zwykłych warunkach szkolnych, przyniosła mierzalną poprawę samopoczucia.
• Uczucia negatywne obniżyły się u 93,29 procent badanych, a pozytywne wzrosły u 43,68 procent — badanie potwierdziło dwie z trzech postawionych hipotez.
• Medytacja uważności wpisuje się w mechanizmy samoregulacji (model Self-Reg) i wspiera budowanie rezyliencji jako ćwiczalnej kompetencji.
• Wyniki, uzyskane w warunkach wzmagających stres, sugerują, że w spokojniejszym otoczeniu i przy indywidualnej praktyce efekt mógłby być jeszcze większy.
• Autorzy widzą w tej metodzie obiecujące, tanie i łatwe do wdrożenia narzędzie komplementarnego wsparcia w profilaktyce depresji młodych.

Praca ma charakter recenzowanego badania pilotażowego (mind-body) i łączy przegląd literatury z własnym pomiarem na dużej grupie młodzieży. Autorką korespondencyjną jest Magdalena Maria Cieśla (Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu), we współpracy z zespołem, w tym prof. Ewą Mojs.